Erişilebilirlik widget’ı siteyi WCAG uyumlu yapar mı?
Hayır. Widget, ziyaretçiye kontrast ve metin büyütme gibi ek araçlar sunar ama kaynak koddaki sorunları kendiliğinden gidermez; tek başına WCAG uyumluluğu sağlamaz. Widget tamamlayıcı olarak, kaynak koddaki düzeltmelerin yanında kullanılmalıdır.
Widget neyi sağlar, neyi sağlamaz?
Erişilebilirlik widget’ı (overlay), siteye üçüncü taraf bir betik olarak eklenir. Çoğu zaman ziyaretçiye kontrast, metin boyutu, satır aralığı gibi görüntü ayarları sunar; bazı ürünler ayrıca sayfa yüklenirken kodu taramaya ve otomatik onarmaya çalışır.
- Sağlayabileceği: ziyaretçinin metin boyutu, kontrast ve benzeri görüntü tercihlerini sayfa içinde değiştirebilmesi.
- Kendiliğinden sağlamadığı: kaynak koddaki eksiklerin (alternatif metni olmayan görsel, etiketsiz form alanı, klavye ile kullanılamayan bileşen) kalıcı olarak giderilmesi.
- WCAG uyumluluğu: tek başına sağlanmaz. Uyum, başarı kriterlerinin içerik ve kod düzeyinde karşılanmasına bağlıdır.
Alandaki uzmanlar ne diyor?
Overlay Fact Sheet, alanda çalışan uzmanların ve engelli kullanıcıların imzaladığı, W3C’den bağımsız bir bildiridir. Sayfada 9 Kasım 2026 tarihinde 1.048 imzacı sayıldı. Bildiriye göre görsellere alternatif metin eklemek, form etiketleri ve hata yönetimi, klavye erişimi gibi alanlarda otomatik onarım güvenilir değildir. Bileşen tabanlı arayüzlerde sayfa durumu overlay’den bağımsız değişebildiği için onarımlar da etkisiz kalabilir. Bildiri, bir overlay ile tam uyumluluğun sağlanamayacağını savunur ve widget’ın sunduğu ayarların çoğunun ziyaretçilerin cihazında zaten bulunan özelliklerle örtüştüğünü belirtir.
Bu, imzacıların ortak görüşüdür; bir standart ya da W3C metni değildir.
Klariqa’nın widget’ı da tek başına WCAG uyumluluğu sağlamaz; ziyaretçi ayarları sunar, düzeltmelerin yerine geçmez. Bulgular taramayla görülür, düzeltmeler kaynak kodda yapılır.
Kaynak kod neden önemli?
Ekran okuyucu kullanıcıları sayfayı görsel olarak değil, kod yapısı üzerinden (başlıklar, etiketler, alternatif metinler, rol ve durum bilgileri) deneyimler. Klavye kullanıcıları ise odak sırasına ve görünür odağa dayanır. Bu özellikler kaynak kodda ve tasarım sisteminde belirlenir; ziyaretçiye sunulan bir ayar paneli bu yapıyı kendiliğinden yeniden kurmaz.
W3C’ye göre WCAG’ye uyum, ilgili seviyedeki tüm başarı kriterlerinin karşılanması anlamına gelir (AA için hem A hem AA kriterleri) ve sayfanın yalnızca bir bölümü için uyum beyan edilemez. Kriterlerin test edilmesi, otomatik testle insan değerlendirmesinin birleşimini içerir.
Ne zaman widget, ne zaman kod düzeltmesi?
| Durum | Widget tek başına | Kaynak kodda düzeltme | Öneri |
|---|---|---|---|
| Görsellerde alternatif metin yok, form alanlarında etiket eksik | Yeterli değil | Sorunu kaynağında giderir | Kod düzeltmesi |
| Kontrast sorunu marka renklerinden kaynaklanıyor | Ziyaretçi kendi ayarını yapabilir; sayfanın renkleri değişmez | Renk çifti tema düzeyinde düzeltilir | Kod düzeltmesi |
| Menü veya diyalog klavye ile kullanılamıyor | Otomatik onarım bu alanda güvenilir olmayabilir | Bileşen düzeltilir | Kod düzeltmesi |
| Temel yapı düzeltildi; ziyaretçilere ek görüntü ayarları sunulmak isteniyor | Tamamlayıcı olarak kullanılabilir | Zaten yapıldı | İkisi birlikte |
| Düzeltme planı henüz yok | Planın yerine geçmez | Önce tarama ve önceliklendirme gerekir | Önce tarama, sonra kod düzeltmesi |
Düzenleyici örneği: ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC)
FTC, Ocak 2025’te bir erişilebilirlik yazılımı sağlayıcısıyla uzlaşma emri önerisini duyurdu. FTC’ye göre şirket, otomatik aracının herhangi bir web sitesini WCAG’ye uyumlu hale getirebileceğini söylüyordu. Şikâyete göre araç kullanıcıların tüm sitelerini WCAG’ye uyumlu hale getirmiyordu ve bu iddialar yanlış, yanıltıcı veya kanıtlanmamıştı. Şikâyet ayrıca, üçüncü taraf sitelerdeki bazı yazıların bağımsız görüş gibi sunulduğunu ve şirketle bağlantının belirtilmediğini öne sürdü.
Önerilen emir, şirketin otomatik ürünlerinin herhangi bir siteyi WCAG’ye uyumlu yapabileceğini ya da zaman içinde uyumu sürdürebileceğini, bunu destekleyecek kanıtı olmadan ileri sürmesini yasaklıyor ve şirketin FTC’ye 1 milyon dolar ödemesini öngörüyordu. FTC, Nisan 2025’te nihai emri onayladı (oylama 3-0).
Bu, ABD’de bir kurumun kararıdır; Türkiye için bağlayıcı değildir ve hukuki görüş değildir. Burada yalnızca FTC’nin kendi bildirilerindeki ifadeler aktarılmıştır.
Sık sorulan sorular
- Erişilebilirlik widget’ı (overlay) nedir?
- Siteye üçüncü taraf bir betik (genellikle JavaScript) olarak eklenen, ziyaretçiye kontrast ve metin boyutu gibi ayarlar sunan; bazı ürünlerde sayfa yüklenirken kodu otomatik onarmaya çalışan araçtır.
- Widget kullanırsam kaynak koddaki sorunları düzeltmem gerekir mi?
- Evet. Widget kaynak koddaki eksikleri kalıcı olarak gidermez. Bulgular taramayla belirlenip kaynak kodda düzeltilmelidir; widget bu düzeltmelerin yanında tamamlayıcı olarak kullanılabilir.
- Klariqa’nın widget’ı siteyi WCAG’ye uyumlu hale getirir mi?
- Hayır. Klariqa’nın widget’ı da tek başına WCAG uyumluluğu sağlamaz; ziyaretçi ayarları sunar ve düzeltmelerin yerine geçmez.
- WCAG uyumu nasıl değerlendirilir?
- W3C’ye göre başarı kriterlerinin test edilmesi otomatik testle insan değerlendirmesinin birleşimini içerir. Otomatik tarama tek başına uyumluluğu göstermez.
Kaynaklar
Son güncelleme: . Bu sayfa genel bilgilendirme içindir; hukuki görüş değildir ve bir uyumluluk beyanı oluşturmaz.
